Connect with us

Hi, what are you looking for?

Amakuru

Ireme ry’uburezi ritangirira ku mwana ukiri mu nda ya nyina -Abashakashatsi

Dr Michael Tusiime Rwibasira, umwarimu muri Kaminuza y’u Rwanda, Koleji y’Uburezi, uyoboye Umushinga “Transforming Education Systems for Sustainable Futures” mu Rwanda.

Iterambere ry’uburezi rirambye rigombye guhera ku mubyeyi utwite, n’uwo bashakanye bakagira imyumvire ituma babaho neza, umwana atwite akabaho neza, kuko umwana wagwingiye cyangwa se wagize ibibazo akiri mu myaka mito biramukurikirana. Uburere bw’umwana mu muryango nabwo bugira uruhare mu ireme ry’uburezi.

Ibi ni ibagarutsweho mu nama nyunguranabitekerezo ku bushakashatsi ku cyatuma habaho impinduka mu burezi hagamijwe ireme ry’uburezi mu iterambere rirambye, yahuje impuguke zo mu nzego zitandukanye ku wa kane tariki ya 12 Werurwe 2020 i Kigali.

Dr Michael Tusiime Rwibasira, umwarimu muri Kaminuza y’u Rwanda, Koleji y’Uburezi, ariwe unayoboye Umushinga “Transforming Education Systems for Sustainable Futures” mu Rwanda, uhuriweho n’u Bwongereza, Somalia, u Rwanda, u Buhinde n’u Buholondi. Umushinga watewe inkunga ikabakaba miliyoni eshanu z’amapawundi. Uzahuriwamo n’abantu b’ingeri zitandukanye zirimo abarimu, sosiyete sivile, imiryango itari iya Leta, abashakashatsi n’izindi nzego zitandukanye za Leta.

Uyu mushinga ugamije gufasha kugera ku ngamba z’iterambere rirambye, uzana ibisubizo.

“Izi nzego zihura kugira ngo zitugaragarize aho dufite intege nke, aho twakora ubushakashatsi kugira ngo haze ari igisubizo, hibandwa cyane mu hari intege nke kugira ngo hahuzwe n’intego z’iterambere rurambye, ibyo u Rwanda ndetse n’Isi byifuza bigerweho;” Dr Rwibasira.

Akomeza avuga ko kugira ngo ugere ku iterambere rirambye bisaba kunoza uburezi, uburyo wigisha, ibyo ubaha bituma umwana urangije kwiga ashobora kubona akazi kandi abantu bakumva ko ubuzima bwose bw’igihugu ndetse n’ingamba z’iterambere rirambye byose bishingiye ku burezi, mbese muri rusange ari ibidukikije n’ubuzima bwose bishingiye ku burezi.

Agira ati “Ari burezi butangwa mu mashuri ndetse no mu muryango bwose burakenewe kuko buruzuzanya. Kugira ngo umuntu abone akazi kandi agakore neza agomba kuba afite ubumenyi ngiro ndetse n’imyitwarire myize. Aho rero hari icyuho.”

Avuga kandi ko bazashakira imishinga y’urubyiruko inkunga binyuze mu bushakashatsi bushingiye ku bikorwa bikoreka atari ibihera mu mpapuro gusa.

Avuga ko impinduka mu burezi zigomba guhera ku mubyeyi utwite kuko ariyo ntango y’impinduka mu ireme ry’uburezi burambye. Agira ati “uko bafata umwana uri munda, uko bamurera, uko bamuganiriza ndetse n’uko bita ku wavutse mu burere bamuha bigira uruhare runini mu mikurire y’umwana. Iyo tugeze ku kubungabunga ibidukikije byose bihera mu muryango bigakomereza mu mashuri y’inshuke aho umwana agira imihundukire mu mitekerereze n’uburyo abona Isi. Mu mashuri abanza na ho hakeneye abarimu b’abahanga ndetse n’ibyo umwana agomba kwiga. Ntitugomba kubirebera mu ishuri honyine ahubwo tugomba no kubirebera mu miryango.”

Avuga kandi ko inzego zose zigomba kuzuzanya, umuryango ukagira ibyo ugomba kuzuza bifite aho bihurira n’ibyo ahabwa ku ishuri, kandi byombi bikuzuzanya n’izindi nzego kuko uburezi bureba abantu bose. Ikibazo gikomeye kiba iyo umuryango n’ishuri batuzuzanya, bikwiye ko umuryango, ishuri n’izindi nzego bose bakwiye kwisuzuma buri wese akuzuza inshingano ze.

“Iyo umunyeshuri abonye umwarimu mwiza ariko adafite uburere ntacyo bimumarira iyo umuryango ntacyo umufasha mu kubona umutekano, mu gushimwa yakoze neza ndetse no kugira ibyo akosa agakosorwa, byose biramufasha mu myigire myiza.”

Avuga ko abana benshi bigira amanota ariko ibyo biga bitabarimo. Ati “Umwana ashobora kwiga ubumenyi bw’Isi muri Kaminuza agatsinda neza ariko atarigeze atera n’igiti. Uwo nta mpinduka azana. Icyo tugamije ni uko ibyo twiga tubijyanisha n’ubuzima bwacu.”

Anavuga ko izo mpinduka zigomba no kujyana no kubona akazi ku rubyiruko kuko iyo rudafite akazi rutagira imibereho myiza ishobora gutekereza neza.

Uyu mushinga watagiye gukorwaho muri Werurwe 2019, umurikwa mu kwezi k’Ukwakira, wemerwa mu Ugushyingo 2019, ukaba uzamara imyaka itatu n’igice ushingira ku byo u Rwanda rwiyemeje kugeraho ku ngamba 17 z’Iterambere rirambye. Uzashyirwa mu bikorwa na Kaminuza y’u Rwanda ariko kandi hakenewe imishinga myinshi yunganira ingamba Leta yihaye.

Mary Saba, umukozi mu kigo cya Afurika gishinzwe Intego z’Iterambere rirambye (SDGs Centre for Africa), avuga ko uburezi bw’u Rwanda bukwiye impinduka buhereye mu muryango, bukagera mu mashuri no mu gihugu hose.

Agira ati “Hakenewe impinduka duhereye mu muryango aho umwana arererwa, ntidutegereze ko zizahera ku ishuri, mu gihe mu muryango ntacyo yahawe.”

Avuga ko niba havugwa ko hari ubukene hakenewe uburezi n’ubundi buzana impinduka zikuraho ubwo bukene abantu bakiga bashaka ibisubizo birambye.

Ubu bushakashatsi ku ireme ry’uburezi ritanga igisubizo ku iterambere rirambye, rihura na Gahunda ya Leta yo kwita ku mbonezamikurire y’abana bato (NCDP), kuva umubyeyi atwite kugeza ku myaka itanu, hagamije kurwanya igwingira n’imirire mibi mu bana, kuko na byo ari kimwe mu bigira uruhare n’ingaruka ku ireme ry’uburezi. Ubu mu gihugu hose habarizwa amarero y’ikitegerezo ndetse n’ayo mu ngo abaturage bagiramo uruhare.

Munezero Jeanne d’Arc

1 Comment

1 Comment

  1. Boney-Pie Musemakweli

    March 18, 2020 at 08:41

    Mike, uyu mushinga ni mwiza cyane. Umuryango ni fondation. Ntabwonireme ryuburezi rihera muri kaminuza. Ni byo uburere bw’umwana buhera mu nda, ndetse ahubwo ni kirya gihe inda yinjira.Iyo yinjiye nabi (umwe mu babyeyi atameze neza), umwana arangirika. Iyo yinjiye neza ni ngombwa gukomeza kubungabunga inda kugeza igihe umwana avukiye, umwana akarerwa neza kugeza igihe agiriye mu ishuri. Indangagaciro z’ibanze zitangwa n’umuryango. Ibindi bikaza bizubakiraho. Iyo ubajije abantu indangagaciro z’ibanze n’abazitanga abo aribo, usanga batabizi. Hari psychiatre wambwiye ko hari ababyeyi bangiza abana babizi cyangwa batabizi. Umwana ukubitwa, wavutse ku mubyeyi wafashwe ku ngufu, umubyeyi w’umugome aba yarangiritse kandi ababizi ni bake. Ni byo koko ibyigwa mu mashuri bigomba gusubiza ibibazo igihugu gifite. Hari abantu batsinda neza mu ishuri ariko akazi akazi kakabanira. Uwo ntibaba yarahawe ubushobozi.Rwose hari amasomo tujya tubona muri za kaminuza zacu atagamije gukemura ibibazo igihugu gifite. Bayashyiraho batitaye ku bibazo by’igihugu ndetse no ku bushobozi bw’abazayiga.Amasomo nk’ayo nta cyo aba amaze.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Izindi wakunda

Advertisement

Address:

KG 17 Av 37
Remera-ARJ/RMC House
Amahoro National Stadium
Registration Number: RMC/C/14/015
Accreditation: RURA/ICT/LIC/210181745

e-mail: editor.panorama.rw@gmail.com; panoramarw@gmail.com

Tel: 0788300359 -0733003020

Twitter: @PanoramaNewspa1; @reneanthere
Facebook: Panorama Newspaper

Services:

Panorama Newspaper, Animation, Conducting Community debates, Organizing Talk shows, Consultancy in Media, Photography, Newsletters, Magazines, Videos, Documentaries, Translation, Editing, Book publishing, Motion picture, video and television programme production activities, Motion picture, video and television programme postproduction activities
Motion picture, video and television programme distribution activities, Motion picture projection activities, Other information service activities n.e.c.
Other publishing activities, Publishing of newspapers, journals and periodicals
Radio broadcasting, Television programming and broadcasting activities