Na Jeanne d’Arc Munezero
Mu gihe ubumenyi n’ubushobozi bw’abarangije amashuri makuru bikomeje kugarukwaho nk’ibikenewe mu iterambere ry’Igihugu, bamwe mu banyeshuri barangije muri Kaminuza ya Afurika y’Iburasirazuba mu Rwanda (East Africa University Rwanda – EAUR) bagaragaje ko impamyabumenyi bahawe ari intambwe ibafasha kongera ubushobozi mu byo basanzwe bakora no guharanira kugera ku ntego zabo.
Ibi byagarutsweho mu muhango wo gutanga impamyabumenyi ku banyeshuri 779, barimo abagore 439 n’abagabo 340, wabaye ku nshuro ya karindwi ku wa 29 Ukwakira 2026, muri Intare Arena i Rusororo, mu Karere ka Gasabo.
Mu barangije harimo Cyubahiro Gasabira Gad, wasoje amasomo mu ishami ry’Itangazamakuru n’Itumanaho (Mass Communication), Bampire Naomie na Sandrine Ingabire barangije mu bijyanye n’uburezi, imibare, mudasobwa na fiziki.
Aba banyeshuri bagaragaje ko ubumenyi bungutse buzabafasha gukomeza kwiteza imbere mu byo basanzwe bakora, gusangiza abandi ibyo bize no gutanga umusanzu mu iterambere ry’umuryango nyarwanda.
Cyubahiro Gasabira Gad yishimiye kubona impamyabumenyi mu byo yari asanzwe akora, kuko mbere yo kwiga muri EAUR yari asanzwe akora umwuga w’itangazamakuru, nubwo atari yarawize; ariko kubona iyi impamyabumenyi bimwongerera icyizere, kuko ubu afite icyemezo kigaragaza ubumenyi yize ndetse akaba yiteguye kubukoresha mu kazi ke.
Agira ati “Ku mutima wanjye hari ibyishimo ko mbonye urupapuro ruhamya neza ibyo nize kandi niteguye no kubishyira mu bikorwa. Ubu nize itangazamakuru mu buryo bwagutse, si itangazamakuru gusa ahubwo harimo n’ibindi byinshi bitandukanye birebana n’imenyekanishamakuru. Ibyo ni byo nari nsanzwe nkoramo, ariko ntarabyize, uyu munsi ndishimye ko ngiye kubikora mfite igihamya ko nanabyize.”
Cyubahiro akomeza avuga ko uburyo itangazamakuru rikora muri iki gihe butandukanye n’ubwo ryakorwagamo mu myaka yashize, cyane cyane bitewe n’iterambere ry’ikoranabuhanga. Kuba yarize itangazamakuru rikoresha ikoranabuhanga bimufasha kumva neza impinduka ziri muri uyu mwuga, no kubona uburyo bushya bwo gutunganya no kugeza amakuru ku bayakeneye.
Agira ati “Uyu munsi dufite itangazamakuru rigezweho ryifashisha ikoranabuhanga cyane, bitandukanye no mu myaka yashize. Ubu buryo twize dukoresha ikoranabuhanga cyane, bijyanye n’igihe tugezemo, kandi ndakeka ko bizatanga impinduka nyinshi zitandukanye, kwiga umwuga umuntu asanzwe akoramo bishobora kumufasha kongera ubushobozi, kunoza ibyo akora no guhuza ubumenyi afite n’impinduka ziri mu mwuga.”
Mu banyeshuri bahize abandi, Bampire Naomie, warangije mu bijyanye n’Uburezi, Imibare n’Ubumenyi bwa Mudasobwa (Education, Mathematics and Computer Science), yahawe igihembo cya mudasobwa igendanwa. Avuga ko imibare ari isomo abantu benshi bakunze gutinya, cyane cyane abakobwa, nyamara ko umuntu ashobora kuyitsinda iyo ayihaye umwanya uhagije kandi akayiga yiyemeje.
Agira ati “Niba hari isomo ryoroha kandi ryoroshye kuryiga ni imibare. Iyo uyihaye umwanya urenze uwo uha ibindi, birakorohera kuyitsinda, ibanga nakoresheje n’ugusenga, kwiga cyane no guha amasomo umwanya uhagije, kuko nari neza ko ubumenyi nzunguka buzangirira akamaro mu kazi no mu buzima.”

Bampire yari asanzwe ari umwarimu, avuga ko impamyabumenyi abonye izamufasha kurushaho kunoza ibyo akora no kugira icyizere mu kazi ke.
Sandrine Ingabire, wasoje amasomo mu bijyanye n’Uburezi, Imibare na Fiziki (Education, Mathematics and Physics). Avuga ko yakunze fiziki kuva akiri mu mashuri yisumbuye, kandi ko yahisemo gukomeza kuyiga kugira ngo azabashe gusangiza abandi ubumenyi afite, cyane cyane abakobwa bakunze kwitinya mu masomo y’imibare na fiziki. Intego ye ni ukujya ku isoko ry’umurimo agakoresha ubumenyi yahawe mu kwigisha abana b’u Rwanda, anabafasha kubona ko bashobora gutsinda amasomo benshi bafata nk’akomeye.
Agira ati “Nakuze nkunda Physics cyane, mparanira kuyiga kuva mu mashuri yisumbiye. Numvaga ngomba kuyiga kandi nkaharanira gutsinda neza kugira ngo mbone uko nzajya ntinyura abakobwa bagenzi banjye, kugira ngo umuntu agere ku ntego ze bisaba gukunda ibyo akora, kwiga cyane no kutagendera ku bitekerezo by’uko hari amasomo adashobora gutsindwa.”
EAUR itegura abashobora gutanga umusanzu ku isoko ry’umurimo
Umuyobozi Mukuru wa EAUR, Prof. Calixte Kabera, yavuze ko iyi kaminuza yashinzwe mu 2015 igamije kugira uruhare mu gukemura icyuho cy’ubumenyi mu nzego zitandukanye Igihugu gikeneyemo abakozi babifitiye ubushobozi.
Agaragaza ko EAUR itegura abanyeshuri mu mashami atandukanye, arimo uburezi n’andi ajyanye n’ubucuruzi, imari, itumanaho n’ubukerarugendo, kugira ngo babashe kubona ubumenyi bushobora kubafasha ku isoko ry’umurimo.
Agira ati “Twigisha abanyeshuri batandukanye harimo n’uburezi, kandi bukenewe. Ikindi hari abasohotse no mu yandi mashami atandukanye, kandi ubucuruzi bwose buba bukeneye abakozi bafite ubumenyi, ndetse harimo n’abahanga imirimo. Iyo twigisha umunyeshuri, icyo tuba tugamije ni uko yazabasha gukora no gutanga umusaruro.”
Prof. Kabera akomeza avuga ko iyi kaminuza itagamije gutanga impamyabumenyi gusa, ahubwo ko ishaka ko abanyeshuri barangiza bafite ubushobozi bwo gukora, kwihangira imirimo no gufasha mu iterambere ry’Igihugu.
Akomeza asobanura kandi ko EAUR ifasha bamwe mu banyeshuri kubona amahirwe yo kwiga binyuze muri buruse n’izindi nkunga, bitewe n’ibisabwa kuri buri gahunda.
Mu ngero yatanze harimo ubufasha bugenewe abanyeshuri biga ibijyanye n’imari n’ibaruramari, aho yavuze ko hari gahunda y’inkunga ijyanye n’amanota umunyeshuri yabonye n’ibizamini bisabwa.
Umuyobozi wa EAUR avuga kandi ko ubukerarugendo ari umwe mu mirenge ishobora gutanga amahirwe y’akazi mu nzego zitandukanye, bitewe n’uko ibikorwa byabwo bifitanye isano n’izindi serivisi nyinshi.
Ku bijyanye n’umusaruro w’iyi kaminuza, Prof. Kabera avuga ko amakuru bafite agaragaza ko 92% by’abarangiza muri EAUR baba bafite akazi. Icyakora, kugira ngo iyi mibare ikoreshwe nk’iyemejwe mu nkuru, birakwiye kumenya igihe yakusanyirijwe, umubare w’abarangije yakoreweho ubushakashatsi n’uburyo akazi kabo kagenzuwe.
Prof. Kabera agaragaza ko bishimira kuba bashyize ku isoko ry’umurimo abanyeshuri 779, yizera ko ubumenyi bahawe buzatuma biteza imbere, bagateza imbere imiryango yabo n’Igihugu muri rusange.
Mu butumwa bwatanzwe mu muhango wo gutanga impamyabumenyi, Umuyobozi Mukuru ushinzwe ibikorwa byo mu karere muri Kaminuza ya Coventry yo mu Bwongereza, Prof. Silas Lwakabamba, yibukije abarangije ko ubumenyi bwonyine budahagije kugira ngo umuntu agere ku ntego ze.
Agaragaza ko ikinyabupfura, kubahiriza igihe, gukora kinyamwuga no gukoresha ubumenyi mu guteza imbere ubuzima bw’abandi ari ingenzi mu kazi no mu buzima busanzwe.
Agira ati “Ubumenyi budufasha kumva ibibazo, kwitwara neza bikadufasha kubona uburyo bwiza bwo kubikemura. Nizera ko uburezi bugira agaciro iyo ubukoresheje mu guteza imbere ubuzima bw’abandi.”
Na Dr. Gerard Nyiringango, ushinzwe kugenzura ubuziranenge bw’amashuri makuru mu Nama Nkuru y’Amashuri Makuru na Kaminuza (HEC), asaba abarangije gukoresha ubumenyi bahawe mu gutanga ibisubizo ku bibazo bya sosiyete, no guharanira gutanga serivisi nziza.
EAUR imaze imyaka isaga icumi ikora, ikaba itanga ubumenyi mu mashami atandukanye arimo uburezi, itangazamakuru n’itumanaho, imari, imicungire y’ubucuruzi, amahoteri n’ubukerarugendo, ndetse no gukora no gutunganya filime.
