Louise Mushikiwabo umukandida w'u Rwanda na Dacian Cioloș umunya Danmark Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yahisemo gushigikira mu matora y'uzayobora OIF

Icyemezo cya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) cyo gushyigikira Dacian Cioloș wo muri Romania mu guhatanira kuyobora Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), cyongeye gukaza impaka ku ruhare rwa Afurika muri uyu muryango. U Rwanda ruvuga ko gushyigikira umukandida utari Umunyafurika binyuranyije n’umurongo Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) wari wafashe.

Mu gihe amatora y’Umunyamabanga Mukuru wa OIF yegereje, ibihugu bya Afurika birimo guhangana n’ikibazo cy’uko byahuriza hamwe ku mukandida umwe kugira ngo uyu mwanya ukomeze kuyoborwa n’Umunyafurika.

Ku wa 14 Ugushyingo 2026, RDC yatangaje ko yiteguye gusuzuma gukuramo kandidatire ya Juliana Amato Lumumba, yari ihagarariye icyo gihugu, igashyigikira umukandida wa Romania, Dacian Cioloș. Ibi byatangajwe n’Urwego rushinzwe Ububanyi n’Amahanga rwa RDC mu itangazo ryasohokeye i Phnom Penh muri Cambodia, ahari kubera inama zitegura Ihuriro rya 20 rya OIF.

RDC yasobanuye ko iki cyemezo kigamije gufasha ibihugu bigize OIF kugera ku bwumvikane ku mukandida ushobora guhuriza hamwe abanyamuryango, no kurinda ubumwe bw’uyu muryango. Yavuze kandi ko kuba ishobora gukura kandidatire ya Juliana Amato Lumumba bitagamije gutesha agaciro ubushobozi bwe cyangwa uruhare yagize muri iri rushanwa.

Nyuma y’itangazo rya RDC, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yanenze icyerekezo icyo gihugu cyahisemo, agaragaza ko gushyigikira umukandida utari Umunyafurika bishobora kubangamira umwanzuro AU yari yarafashe.

U Rwanda ruvuga ko Afurika ikwiye guhuriza hamwe

Mu butumwa yanyujije ku rubuga rwa X, Minisitiri Nduhungirehe yavuze ko kuba RDC yiteguye gukuramo umukandida wayo ari intambwe nziza mu gushaka ubwumvikane, ariko anenga kuba yarahisemo gushyigikira Dacian Cioloș wo muri Romania aho gushyigikira umwe mu bakandida b’Abanyafurika basigaye.

Yagize ati: “Ibi ni byiza, kandi nizeye ko bizafasha ibihugu kugera ku bwumvikane ku mukandida uri imbere y’abandi, Louise Mushikiwabo.”

Minisitiri Nduhungirehe yagaragaje ko OIF idakwiye guhinduka urubuga rw’amakimbirane hagati y’u Rwanda na RDC, binyuze mu guhangana kw’abakandida b’ibihugu byombi. Icyakora, yavuze ko gushyigikira umukandida utari Umunyafurika ari ukurenga ku murongo AU yari yemeje.

Ku wa 28 na 29 Nyakanga 2026, i Addis Ababa muri Ethiopia, Komite Nyobozi ya AU yemeje abakandida batatu b’Abanyafurika bahataniraga kuyobora OIF, isaba ibihugu bya Afurika biri muri uyu muryango guhitamo umwe muri bo. Icyo cyemezo cyari kigamije guhuza imbaraga za Afurika kugira ngo umwanya w’Umunyamabanga Mukuru wa OIF ukomeze kuguma kuri uyu mugabane.

Ni iki gishyira Afurika mu mwanya ukomeye muri aya matora?

OIF ihuza ibihugu n’inzego za Leta 90, ariko mu matora y’Umunyamabanga Mukuru, ibihugu 53 bifite ubunyamuryango busesuye ni byo bifite uburenganzira bwo gutora.

Afurika ifite uruhare rukomeye muri uyu muryango, haba mu mubare w’ibihugu biyigize ndetse no mu mubare w’abantu bavuga Igifaransa. Ni yo mpamvu guhuriza hamwe amajwi y’ibihugu byayo bishobora kugira uruhare rukomeye mu kugena uzayobora uyu muryango.

Gusa, kuba ibihugu bya Afurika bifite inyungu rusange mu gukomeza kugira umwanya ukomeye muri OIF ntibivuze ko byanze bikunze bigomba kugira amahitamo amwe. Icyemezo cya RDC kigaragaza ko ibihugu bishobora gushyira imbere inyungu za dipolomasi n’ubwumvikane mu muryango, aho gukurikiza gusa umurongo w’umugabane.

Ibi kandi bishobora gutuma amatora aba ikigeragezo ku bushobozi bw’ibihugu bya Afurika bwo kumvikana ku mukandida umwe, cyane cyane mu gihe umubano hagati ya Kigali na Kinshasa ukomeje kurangwa n’umwuka mubi.

Abakandida bahatanira kuyobora OIF

Mu bakandida bari mu isiganwa harimo Louise Mushikiwabo w’u Rwanda, umaze kuyobora OIF kuva mu 2019 kandi ushaka manda ya gatatu; Coumba Bâ wo muri Mauritania; na Dacian Cioloș watanzwe na Romania.

Juliana Amato Lumumba wo muri RDC na we yari mu bakandida, ariko igihugu cye cyatangaje ko cyiteguye gusuzuma gukuramo kandidatire ye no gushyigikira Cioloș.

Louise Mushikiwabo, mbere yo kuyobora OIF, yabaye Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda kuva mu 2009 kugeza mu 2018. Mu gihe amaze ayobora uyu muryango, yagiye ashimangira gahunda zijyanye no guteza imbere ururimi rw’Igifaransa, uburezi, urubyiruko n’iterambere.

Ku rundi ruhande, Dacian Cioloș ni Umunya-Romania wabaye Minisitiri w’Intebe w’icyo gihugu, akaba yaragaragaje ko ashaka kuyobora OIF ashingiye ku bumwe bw’abanyamuryango no gushaka ubwumvikane hagati y’ibihugu.

Amatora ategerejwe i Phnom Penh

Abakuru b’ibihugu na za Guverinoma cyangwa ababihagarariye ni bo bagomba kugena Umunyamabanga Mukuru mushya wa OIF. Amatora ateganyijwe ku wa 16 Ugushyingo 2026, mu gusoza Ihuriro rya 20 ry’uyu muryango rizabera i Phnom Penh muri Cambodia.

Ubusanzwe, OIF ibanza gushaka ubwumvikane hagati y’ibihugu bigize uyu muryango. Iyo bidashobotse, hakoreshwa amatora kugira ngo hamenyekane umukandida utsinze. Uzatorwa azayobora OIF muri manda y’imyaka ine, kuva mu 2027 kugeza mu 2030.

Iri rushanwa ririmo kwerekana ko amatora y’Umunyamabanga Mukuru wa OIF atareba gusa umuntu uzayobora uyu muryango, ahubwo anagaragaza imbaraga za dipolomasi, ubushobozi bw’ibihugu bwo kugirana amasezerano n’uruhare rw’Afurika mu nzego mpuzamahanga.

Ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya niba ibihugu bya Afurika bizabasha guhuriza hamwe amahitamo yabyo, cyangwa niba amacakubiri n’inyungu zitandukanye za dipolomasi bizaha amahirwe umukandida uturuka hanze y’umugabane.

Louise Mushikiwabo umukandida w’u Rwanda na Dacian Cioloș umunya Danmark Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yahisemo gushigikira mu matora y’uzayobora OIF

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *