Umushoramari w’Umunya-Sudani akaba n’uwashinze umuryango Mo Ibrahim Foundation, Mo Ibrahim, aravuga ko demokarasi, uburenganzira bwa muntu n’uruhare rw’abaturage mu miyoborere bigenda bigabanuka mu bihugu bitandukanye bya Afurika, mu gihe abayobozi bamwe bagenda barangwa no gukoresha ububasha mu buryo bukabije.

Ibi yabigarutseho ashingiye kuri raporo nshya y’umuryango we ikurikirana imiyoborere muri Afurika, igaragaza ko mu myaka icumi ishize hari intambwe yatewe mu iterambere ry’ubukungu n’imibereho myiza, ariko hakaba n’igabanuka rikomeye mu mutekano, uburenganzira bwa muntu no kugira uruhare mu gufata ibyemezo.

Raporo igaragaza ko mu mwaka wa 2025, ibihugu 30 bituwe na kimwe cya kabiri cy’abaturage ba Afurika byari bifite amanota y’imiyoborere yazamutse ugereranyije na 2016, ahanini bitewe n’iterambere ry’ubukungu. Gusa ibihugu 23 byagaragaje igabanuka, mu gihe kimwe kitagize impinduka.

Mo Ibrahim yavuze ko ikibazo cy’igabanuka ry’uburenganzira n’imiyoborere myiza kidashingiye gusa ku bibazo by’imbere muri Afurika, ahubwo ko gifitanye isano n’uko no mu bindi bice by’isi hagenda hagaragara abayobozi bashyira imbere ubutegetsi bukomeye kurusha amahame ya demokarasi.

Yatanze urugero ku matora yabereye muri Tanzania na Uganda mu mwaka ushize, aho inzego z’umutekano za Tanzania zashinjwe kwica abantu benshi mu myigaragambyo, mu gihe muri Uganda umuyobozi w’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, Bobi Wine, yahuye n’ibikorwa byo kumuhiga no kumugirira nabi ku mubiri.

Raporo kandi igaragaza ko ibihugu birindwi mu icumi byagize igabanuka rikomeye mu miyoborere mu myaka icumi ishize byanyuzemo nibura ihirikwa ry’ubutegetsi rimwe. Burkina Faso ni cyo gihugu cyagaragaje igabanuka rikomeye kurusha ibindi, mu gihe Nigeria, Sudan na Tunisia na byo biri mu byahuye n’ibibazo bikomeye.

Ku bijyanye n’inkunga ibihugu bya Afurika byahabwaga n’amahanga, Ibrahim yavuze ko icyemezo cya Leta Zunze Ubumwe za Amerika cyo guhagarika mu buryo butunguranye inkunga nyinshi zatangwaga binyuze muri USAID cyagize ingaruka zikomeye. Yavuze ko nubwo ibihugu bifite uburenganzira bwo guhitamo gutanga cyangwa guhagarika inkunga, byaba byiza bibanje kumenyesha ababaga bayitezeho igihe gihagije.

Yashimangiye ko Afurika ikwiye kongera ubushobozi bwo kwigira no gushakira ibisubizo imbere mu mugabane, inagirana ubufatanye n’ibindi bihugu n’imiryango mpuzamahanga byiteguye gukorana na yo, birimo u Burayi, u Bushinwa n’u Buhinde.

Nubwo agaragaza impungenge ku cyerekezo cy’imiyoborere muri Afurika, Mo Ibrahim avuga ko icyizere cye agishingira ku rubyiruko rugize igice kinini cy’abaturage b’uyu mugabane. Kugeza ubu, abagera kuri 60% by’Abanyafurika bari munsi y’imyaka 25, kandi biteganyijwe ko mu 2050 umwe mu rubyiruko batatu ku isi azaba ari Umunyafurika.

Yavuze ko urubyiruko rw’iki gihe rufite amakuru n’uburezi birenze iby’abarubanjirije, bityo rukaba rushobora kugira uruhare mu guhindura Afurika. Yanemeye ko igisekuru cye kitabashije gukoresha amahirwe yose umugabane wari ufite, asaba ko ayasigaye atagomba gupfushwa ubusa.

Iyi nkuru ishingiye ku makuru yatangajwe na Africanews ifatanyije na AFP. Ibigarukwaho mu magambo ya Mo Ibrahim byashyizwe mu Kinyarwanda mu buryo bw’incamake, ntibyashyizwe mu twuguruzo nk’amagambo yavuzwe uko yakabaye.

Inkomoko: Africanews AFP

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *