Kigali – Rwanda, hatangijwe gahunda nshya igamije gufasha ibihugu bya Afurika guteganya no guhangana n’indwara zishobora guterwa n’imihindagurikire y’ikirere, yiswe Africa Climate–Health Desk, ikazajya ikorera ku cyicaro cy’ikigo African Centre of Meteorological Applications for Development (ACMAD) giherereye i Niamey muri Niger.
Iyi gahunda yatangijwe ku bufatanye bwa ACMAD n’ishami rihuriweho n’Umuryango Mpuzamahanga wita ku buzima World Health Organization (WHO) hamwe n’Umuryango Mpuzamahanga wita ku miterere y’ikirere World Meteorological Organization (WMO) rishinzwe guhuza amakuru ajyanye n’ikirere n’ubuzima.
Iki gikorwa cyabereye mu nama nyafurika yo gusangira ubumenyi ku bijyanye n’ikirere n’ingaruka zacyo, izwi nka Africa Continental Climate Outlook Forum (ACCOF). Iyi nama ihuza abahanga mu bijyanye n’ikirere, serivisi z’iteganyagihe z’ibihugu ndetse n’inzobere mu nzego zitandukanye zirimo n’iz’ubuzima.
Africa Climate–Health Desk iyobowe na Sandrine Wendlasida Combéré, ikaba igamije guhuza abahanga mu by’ikirere n’abashinzwe gufata ibyemezo mu rwego rw’ubuzima. Izajya ifasha mu gutanga amakuru asobanutse ku bijyanye n’ingaruka z’ikirere ku buzima, kugira ngo inzego z’ubuzima, ibitaro n’abafata ibyemezo babashe kwitegura kare.
Abateguye iyi gahunda bavuga ko mu gihe Afurika ikomeje guhura n’ibibazo by’ubushyuhe bukabije, imyuzure n’izindi mpinduka z’ikirere, hakenewe uburyo bwihuse bwo kugeza amakuru ku bayobozi n’abaturage kugira ngo bafate ingamba zo kurinda ubuzima.
Muri iyi nama, abahanga mu by’ikirere n’inzego z’ubuzima bamaze icyumweru baganira ku buryo bwo kongera ubufatanye hagati y’izo nzego. Bagaragaje ko amakuru y’iteganyagihe ashobora gufasha gutegura ingamba zo gukumira indwara ziterwa n’ikirere.
Byongeye kandi, binyuze muri iyi gahunda nshya, amakuru y’iteganyagihe azajya ahindurwa inama zifasha ibihugu guteganya indwara zishobora guterwa n’imyuzure, ubushyuhe bukabije cyangwa izindi mpinduka z’ikirere.
Impuguke zagaragaje ko Afurika iri mu bice by’isi bikomeje guhura n’ibihe by’ikirere bikabije. Ubushyuhe bwinshi, amapfa n’imyuzure bikaba bikomeje gushyira igitutu ku nzego z’ubuzima, ku mutekano w’ibiribwa ndetse n’ubukungu bw’ibihugu.
Ibi bibazo by’ikirere kandi bigira ingaruka ku ikwirakwira ry’indwara zitandukanye. Urugero nk’iziterwa n’udukoko twanduza indwara nka malariya ndetse n’izindi ndwara zishobora guterwa n’ivumbi n’ubushyuhe bwinshi, zirimo meningite.
Mu Rwanda, ibitaro bikunze kwakira abarwayi benshi barwaye indwara ziterwa n’amazi yanduye, indwara z’ubuhumekero ndetse n’inzoka zo mu nda. Malariya nayo yiyongeraho kuko imibu ibona aho yororokera muri ibyo bihe.
Ku rwego rw’isi, iyi ndwara ikwirakwizwa n’imibu bivugwa ko ihitana abantu bari hagati ya 20.000 na 40.000 buri mwaka.
Mu gihe cy’izuba rikaze n’igihe cy’umuyaga w’ivumbi, hari kandi ibyago byo kwiyongera kw’indwara ya meningite, bigatuma inzego z’ubuzima zisabwa kwitegura no gukangurira abaturage kwirinda.
Umuyobozi Mukuru wa ACMAD, Ousmane Ndiaye, yavuze ko iyi gahunda nshya izafasha guhuza amakuru y’ikirere n’ingamba z’ubuzima, bityo ibihugu bikabasha gutegura hakiri kare ingamba zo kurinda abaturage.
Yongeyeho ko iyi gahunda izakorana n’abafatanyabikorwa barimo Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC) ndetse n’izindi gahunda z’iteganyagihe n’ikirere ku rwego mpuzamahanga.
Ku ruhande rwa Joy Shumake-Guillemot uyobora gahunda ihuriweho na WHO na WMO ku bijyanye n’ikirere n’ubuzima, yavuze ko gutangiza Africa Climate–Health Desk ari intambwe ikomeye mu kongera ubufatanye hagati y’abahanga mu by’ikirere n’abashinzwe ubuzima.
Yavuze ko ubufatanye nk’ubu buzafasha gutanga amakuru hakiri kare, kunoza igenamigambi no kwihutisha ingamba zo guhangana n’ibibazo by’ubuzima biterwa n’imihindagurikire y’ikirere.
Mu biganiro byabereye i Kigali kandi,
Impuguke zo muri Mauritius zatanze urugero rw’uko abaturage bashishikarizwa guteka amazi mbere yo kuyanywa mu gihe cy’imvura nyinshi, ndetse bakirinda amazi ahagarara hafi y’ingo kuko ari ho imibu yororokera.
Izi mpuguke zanasabye ko amakuru ajyanye n’ikirere akwiye gutangwa ku buryo bworoshye kandi bwumvikana kuri buri wese, yaba atuye mu mijyi cyangwa mu cyaro.
Abahanga bavuga ko guhuza amakuru y’ikirere n’ingamba z’ubuzima bizafasha ibihugu bya Afurika kuva ku gukemura ibibazo by’indwara nyuma y’uko zibaye, bikagera ku rwego rwo kuzirinda hakiri kare.






































































































































































