Amakuru atangazwa na Banki y’Isi, yagaragaje ibihugu 10 bya mbere mu bucuruzi mu mwaka wa 2021. U Rwanda rwaje ku mwanya wa kabiri nyuma y’Ibirwa bya Maurice. Uyu mwanya ruwukesha kuba rwarinjiye mu ikoranabuhanga mu korohereza abacuruzi.
Afurika ifite izina ry’umugabane ufite ubutaka burumbuka n’umutungo kamere. Usibye umutungo ukungahaye, Afurika na yo ibamo bimwe mu bihugu biza ku mwanya wa mbere ukurikije uburyo Banki y’Isi yorohereza gukora urutonde rw’ubucuruzi.
Urugero rutangwa ni Ibirwa bya Maurice, bifite amanota 81.5 kandi biri ku mwanya wa 13 ku rutonde rw’isi. Amahirwe menshi yo ku mugabane wa Afurika yatumye abashoramari, ba Rwiyemezamirimo, ndetse n’ababa mu mahanga ku isi hose baza kuhakorera ubucuruzi.
Kuva mu mwaka wa 2010, uyu mugabane wabonye udushya twinshi, cyane cyane mu ikoranabuhanga.
Umubare munini w’abaturage bize cyane, kandi bafite ubuhanga babigize intandaro yo gukura guhinduka. Ihuriro ry’ubukungu ku Isi rivuga ko Afurika ituwe na 50% by’ubukungu bwihuta cyane ku Isi.
Nk’ubu nko mu 2018, ibihugu nka Ghana na Ethiopia byagaragaje ubwiyongere nyabwo bw’Umusaruro mbumbe (GDP) mu majyaruguru ya 8%, bikubye inshuro eshatu ugereranije n’isi.
Gukora ubucuruzi muri Afurika, kimwe n’ibindi bidukikije, birihariye. Ugomba kubona ibintu byinshi neza. Kandi iyi niyo mpamvu ukeneye guhitamo ibidukikije aho inzira yoroshye, tubikesha ivugurura ry’ubucuruzi bugezweho. Ubucuruzi bwawe bushobora guhangana na miliyari nyinshi z’amadolari y’ubucuruzi nyafurika nka Dangote Group ya Nijeriya, DSTV yo muri Afurika y’Epfo, Ethiopian Airlines, Kenya Equity Bank, na MTN ikwira hose kw’isi.
Urutonde rw’ibihugu byiza mu gukora ubucuruzi muri Afurika
10. Côte d’Ivoire
Côte d’Ivoire iri ku mwanya wa 110 ku Isi, iki gihugu cyohereza ibicuruzwa bya Cacao, mu bihugu byinshi bitandukanye kuva mu myaka myinshi ishize, kandi biteganijwe ko kizatera imbere ku kigereranyo cya 7% mu myaka iri imbere.
9. Seychelles
Seychelles ni cyo gihugu cya 100 ku Isi mu bucuruzi. Iki gihugu giherereye ku kirwa kiri mu nyanja y’u Buhinde. Kikaba cyakira umubare munini wa ba mukerarugendo ndetse n’abashoramari benshi b’amahanga.
Seychelles itanga inkunga ku bashoramari b’abanyamahanga. Mu bikorwa byinshi bitandukanye, ikaba yarabonye ishoramari rinini mu itumanaho ryayo, ryiswe imwe mu zateye imbere muri Afurika.
8. Togo
Togo, ituwe n’abaturage bagera kuri miliyoni 8, ikaba na kimwe mu bihugu bito muri Afurika y’Uburengerazuba bavuga igifaransa. Kiri ku mwanya wa 97 muri rusange. Igihugu cyavuye ku mwanya wa 137 bitewe n’ivugurura ryinshi ry’ubucuruzi, imwe muri zo ni urubuga rwa interineti aho abashoramari bashobora kubona ibyangombwa byo kubaka kandi bagatwara igihe mu kubaka inyubako nshya.
7. Zambiya
Zambiya iri ku mwanya wa 85 ku rutonde rwa Banki y’Isi. Mu myaka yashize, Guverinoma ya Zambiya yeguriye abikorera ku giti cyabo amwe mu masosiyete ya Leta kugira ngo akurure abashoramari b’abanyamahanga. Imwe muri izo ngamba zo kwegurira abikorera ku giti cyabo iri mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro. Urwego rw’ubuhinzi rwaho na rwo rwateye imbere cyane kuva mu myaka ishize. Nk’uko Banki y’Isi ibivuga, Zambiya yateye imbere mu bice bimwe na bimwe nko kwishyura imisoro ndetse no kubona inguzanyo.
6. Afurika y’Epfo
Abaturage ba Afurika y’Epfo miliyoni 60 bakomeje kuba bamwe mu batanga umusaruro kuri uyu mugabane. Iki gihugu gifite ubukungu bwa kabiri mu bukungu muri Afurika, nyuma ya Nijeriya, kandi kikaba ko ari igihugu cyateye imbere cyane muri Afurika yo munsi y’Ubutayu bwa Sahara. Kiri ku mwanya wa 84 ku buryo bworoshye bwo gukora ubucuruzi, Afurika y’Epfo birashoboka ko ari yo nzira ya mbere mu bindi bihugu byavuzwe kugeza ubu.
Igihugu cyashyizeho inzego z’imari n’amategeko byateye imbere, bituma iba ihuriro ry’imiryango mpuzamahanga muri Afurika, harimo MTN ndetse na Multichoice.
5. Tuniziya
Kugeza ubu Tuniziya iri ku mwanya wa 78 ku rutonde rw’ibihugu bikora ubucuruzi bwiza, Tuniziya ifite 80% by’abatazi gusoma no kwandika, kimwe mu bihugu byo hejuru ku isi. Igihugu cya Afurika y’Amajyaruguru na cyo gifite bamwe mu baturage bakiri bato ku isi, ugereranije, Abanyatuniziya benshi bafite hagati y’imyaka 18-25. Ibi bivuze ko muri Tuniziya hari abakozi benshi bize bato bafite imbaraga n’ubutunzi bishobora kwerekezwa ku musaruro.
4. Kenya
Nk’uko Banki y’Isi ibivuga, Kenya ni kimwe mu bihugu bitwaye neza ku isi mu gutangiza ubucuruzi no kubona inguzanyo. Iki gihugu kiza ku mwanya wa 56 ku isi, cyakoranye n’ibihangange muri Amerika IBM mu kubaka ibisubizo by’ikoranabuhanga bishobora gufasha ibigo byayo bitandukanye gukemura ibibazo bitandukanye by’ubucuruzi, harimo no kwandikisha imitungo.
Ubukungu bwa Kenya bwabonye iterambere ryinshi hagati ya 5 na 6% mu myaka yashize. Iki gihugu kandi ni kimwe mu masangano akomeye ya ICT ku mugabane wa Afurika, aho usanga abantu benshi batangiye ikoranabuhanga mu nzego zitandukanye, harimo no gutwara abantu.
3. Maroc
Mu gihe kitarenze imyaka icumi, igihugu cya Maroc kiri muri Afurika y’Amajyaruguru cyavuye ku mwanya wa 114 kigera ku mwanya wa 53 mu gukora ubucuruzi bwiza kandi bworoshye.
Iki gihugu giteganya kuzamuka 3,1% ku kigereranyo cyo mu myaka mike iri imbere kuko gifite inganda nyinshi n’ubukerarugendo bifite imbaraga.
2. Rwanda
Kuva mu 2000, ubukungu bw’u Rwanda bwazamutse ku kigereranyo cya 6% umwaka ushize. U Rwanda rwagize amanota 76.5, rukaba ruherereye muri Afurika yo munsi y’ubutayu bwa Sahara rukaza ku mwanya wa 38 ku rutonde rw’ubucuruzi rwakozwe na Banki y’isi. U Rwanda ruri ku mwanya wa kabiri ku isi mu koroshya iyandikwa ry’umutungo, ruza bwa kabiri muri Nouvelle-Zélande.
Mu myaka yashize, igihugu cy’Iburasirazuba bwa Afurika cyashyize mu bikorwa ivugurura ry’ubucuruzi muri Afurika. Rwashyizeho sisitemu y’ikoranabuhanga ifasha gusimbuza ingendo zo mu biro. Noneho, abasoreshwa bagashobora gutanga inyemezabuguzi zongerewe agaciro bakoresheje software y’ubuntu.
1. Maurice
Ibirwa bya Maurice ntibishobora kuba igihugu cya mbere cyamamaye kurutonde rwawe mugihe utekereza gukora ubucuruzi muri Afurika. Ariko, iki gihugu cyashyizeho umuvuduko ku bindi bihugu bya Afrika. Gushyira ku mwanya wa 13 muri Banki y’isi iheruka gukora urutonde rw’ubucuruzi, iki gihugu gito cyakemuye ibibazo byinshi umushoramari yahura nabyo.
Ibirwa bya Maurice ni ubukungu bwa politiki n’imibereho myiza byashyizwe ku mwanya wa 21 mu bihugu bifite amahoro ku Isi. Demokarasi yayo n’imwe mu bikomeye kumugabane. Byongeye kandi, amategeko y’imisoro yoroheje ku bashoramari. Igihugu cya Afurika giherutse gusinyana n’Ubushinwa amasezerano y’ubucuruzi, abigira ihuriro ry’ubwikorezi n’imari.
Nijeriya, Ethiopia, Ghana na Misiri, ibi bihugu bitagaragara ku rutonde rw’ibihugu byitwaye neza mu bucuruzi gusa bikomeje kuba bimwe mu bihugu bikomeye bya Afurika. Nijeriya ni igihugu cy’ubukungu gituwe cyane ku mugabane w’Afurika. Igihugu cya Misiri kikaba ari cyo kiza ku isonga mu bucuruzi mpuzamahanga muri Afurika.
Ibyimanikora Yves Christian
